İyi bir prompt nasıl yazılır?

Yapay zekâdan istediğin sonucu almanın temelleri. Görev, bağlam, örnek ve yapı; öğretmenler ve vibe coding yapanlar için kısa örneklerle.

Prompt, yapay zekâya verdiğin talimattır. Model ne kadar güçlü olursa olsun, senin kafandaki bağlamı bilemez. Ne istediğini, kimin için istediğini ve sonucun nasıl görünmesi gerektiğini ancak sen söylersen bilir.

Anthropic, OpenAI ve Google’ın yayımladığı rehberler farklı sözcükler kullansa da aynı noktada buluşur: net bir görev, yeterli bağlam, gerekirse örnek ve açık bir çıktı biçimi.

Yeni başlamış bir çalışan düşün

Yapay zekâyı çok yetenekli ama işe yeni başlamış bir çalışan gibi düşünmek işe yarar. Zekidir, hızlıdır; ama senin kurallarını, alışkanlıklarını ve neyi neden istediğini bilmez.

Basit bir test var: Yazdığın prompt’u konudan habersiz bir meslektaşına göster. O ne yapacağını anlamazsa yapay zekâ da anlamaz.

Bir prompt’un dört parçası

Her prompt’ta dört parçanın hepsi gerekmez, ama ne kadar çoğu varsa sonuç o kadar isabetli olur:

  • Görev: Ne yapılacak? Bir fiille başla: yaz, özetle, düzelt, karşılaştır.
  • Bağlam: Kim için, ne amaçla, hangi koşullarda? Okurun kim olduğu, sonucun nerede kullanılacağı.
  • Biçim: Çıktı nasıl görünmeli? Tablo, madde listesi, kaç kelime, hangi dosya türü.
  • Rol: Yapay zekâ hangi uzmanlıkla düşünmeli? “Deneyimli bir İngilizce öğretmeni olarak…” gibi tek bir cümle bile tonu ve odağı değiştirir.

Fark şöyle görünür:

Zayıf:  Geçmiş zaman hakkında alıştırma hazırla.

Güçlü:  A2 seviyesindeki 14 yaşında bir öğrenci için Past Simple
        alıştırması hazırla. Öğrenci düzenli fiillerde iyi, düzensiz
        fiillerde zorlanıyor. 10 boşluk doldurma sorusu olsun; 7'si
        düzensiz fiil içersin. Cevap anahtarını en sona ayrı ekle.

İkinci prompt daha uzun, ama yapay zekânın tahmin etmesi gereken hiçbir şey bırakmıyor.

Temel ilkeler

1. Açık ve doğrudan ol

İstediğini doğrudan iste. “Bir şeyler yapabilir misin?” yerine “Şunu yap” de. Ortalamanın üstünde bir sonuç istiyorsan bunu da açıkça söyle; yapay zekâ belirsiz bir istekten senin beklentini çıkaramaz. “Bir giriş sayfası yap” ile “Bir giriş sayfası yap; hata mesajları, şifre gösterme düğmesi ve klavye erişimi de olsun” aynı sonucu vermez.

Sıranın önemli olduğu işlerde adımları numaralı liste olarak yaz.

2. Nedenini söyle

Bir kuralın nedenini açıklamak, yapay zekânın onu doğru genellemesini sağlar. “Uzun cümle kurma” yerine “Bu metni A1 seviyesindeki öğrenciler okuyacak, bu yüzden cümleler kısa ve basit olsun” dersen yapay zekâ yalnızca cümle uzunluğunu değil, kelime seçimini de buna göre ayarlar.

3. Örnek göster

Bir çıktının biçimini, tonunu ya da yapısını anlatmanın en güvenilir yolu örnek vermektir. Birkaç iyi seçilmiş örnek, uzun açıklamalardan daha çok iş görür. Anthropic’in rehberi en iyi sonuç için üç ile beş örnek öneriyor.

Örnekler seçerken:

  • Gerçek işine benzesinler.
  • Birbirinden farklı olsunlar, yoksa yapay zekâ istemediğin bir kalıbı da kopyalar.
  • Talimattan ayrı dursunlar: “Örnek:” başlığıyla ya da ayrı bir bölümde.

Unutma: Yapay zekâ örneklere talimatlardan daha sıkı uyabilir. Örneğin bir şeyi gösteriyor, talimatın başka bir şey söylüyorsa sonuç genellikle örneğe benzer.

4. Prompt’u bölümlere ayır

Talimat, bağlam, örnek ve işlenecek metin aynı paragrafa karışınca yapay zekâ neyin ne olduğunu karıştırabilir. Bölümleri başlıklarla ya da etiketlerle ayır:

<gorev>
Aşağıdaki öğrenci metnindeki dilbilgisi hatalarını işaretle.
Düzeltmeyi yazma, yalnızca hatanın türünü belirt.
</gorev>

<ogrenci_metni>
Yesterday I go to the park and I see my friend...
</ogrenci_metni>

Uzun bir belgeyle çalışıyorsan belgeyi başa, sorunu sona koy. Anthropic’in testlerinde soruyu sona koymak, özellikle birden fazla belgeli uzun girdilerde yanıt kalitesini belirgin biçimde artırıyor.

5. “Yapma” yerine “yap” de

Neyin yapılmayacağını söylemek, neyin yapılacağını söylemekten daha az işe yarar. “Madde işareti kullanma” yerine “Akıcı paragraflar hâlinde yaz” de. Yapay zekâ olumsuz bir kuralı uygularken neyi koyacağını bilmez; olumlu bir kural ona yön verir.

Prompt’unun kendi biçimi de çıktıyı etkiler. Madde işaretleriyle dolu bir prompt, madde işaretleriyle dolu bir cevap getirmeye eğilimlidir.

6. Büyük işi parçalara böl

Tek bir prompt’ta bir ünitenin tamamını, bir uygulamanın bütün ekranlarını istemek yerine işi adımlara ayır. Önce plan, sonra ilk parça, sonra kontrol. Her adımda sonucu görür, yönü erkenden düzeltirsin.

7. İlk çıktıyı başlangıç say

İlk cevap nadiren son cevaptır. Neyin eksik ya da fazla olduğunu söyle, yeniden iste. “Daha kısa”, “daha resmî”, “üçüncü maddeyi çıkar” gibi kısa düzeltmeler çoğu zaman yeterlidir. Aynı düzeltmeyi sürekli yapıyorsan o düzeltmeyi bir sonraki prompt’un baştan parçası yap.

Öğretmenler için kısa örnekler

Ders planı:

9. sınıf, A2 seviyesi, 40 dakikalık bir speaking dersi için PPP
yapısında ders planı hazırla. Konu: hafta sonu planları ("going to").
Sınıf 32 kişilik ve kalabalık; ikili çalışmaya uygun etkinlikler seç.
Her aşamanın süresini ve öğretmenin söyleyeceği yönergeleri yaz.

Geri bildirim:

Aşağıdaki kompozisyonu B1 seviyesindeki bir öğrenci yazdı. Önce iki
güçlü yanını, sonra en önemli üç gelişim alanını yaz. Öğrenciye
doğrudan hitap et, cesaretlendirici ama açık ol. Toplam 120 kelimeyi
geçme.

Vibe coding için kısa örnekler

Hata ayıklama:

SwiftUI'da bir liste ekranım var. Bir öğeyi sildiğimde uygulama
çöküyor. Hata mesajı ve ilgili dosya aşağıda. Önce çökmenin nedenini
açıkla, sonra en küçük düzeltmeyi öner. Başka dosyalara dokunma.

<hata> ... </hata>
<dosya> ... </dosya>

Yeni özellik:

Ayarlar ekranına koyu tema seçeneği eklemek istiyorum: Sistem, Açık,
Koyu. Seçim uygulama kapanınca da hatırlansın. Kod yazmadan önce
hangi dosyaları değiştireceğini ve nasıl bir yapı kuracağını kısaca
anlat; onaylarsam başla.

İkinci örnekteki son cümle, vibe coding’de en çok zaman kazandıran alışkanlıklardan biri: Kod yazılmadan önce planı görmek, yanlış yönde ilerleyen bir değişikliği baştan durdurur.

Kısa kontrol listesi

Prompt’u göndermeden önce:

  • Görev bir fiille, açıkça yazıldı mı?
  • Okur, amaç ve koşullar belli mi?
  • Çıktının biçimi ve uzunluğu tanımlı mı?
  • Gerekiyorsa örnek var mı, ve talimattan ayrı mı duruyor?
  • Kurallar “yap” biçiminde ve nedenleriyle mi yazıldı?
  • Konudan habersiz bir meslektaş okusa ne yapacağını anlar mıydı?

Kaynaklar

Okumaya devam et